Τι είναι η πέψη και πώς συμβαίνει αυτό;

Το πεπτικό σύστημα, που ονομάζεται επίσης πεπτικό ή γαστρεντερικό (SGI), είναι ένα από τα σημαντικότερα συστήματα του ανθρώπινου σώματος και είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία τροφίμων και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, επιτρέποντας στον οργανισμό να λειτουργεί σωστά. Το σύστημα αυτό αποτελείται από πολλά όργανα, τα οποία δρουν από κοινού για να εκτελούν τις ακόλουθες κύριες λειτουργίες:

• Προώθηση της πέψης πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπιδίων από τα τρόφιμα και τα ποτά που καταναλώνονται.
• Απορροφήστε υγρά και μικροθρεπτικά συστατικά.
• Παροχή φυσικού και ανοσολογικού φραγμού για μικροοργανισμούς, ξένα σώματα και αντιγόνα που καταναλώνονται με τροφή.

Με αυτόν τον τρόπο, η SGI είναι υπεύθυνη για τη ρύθμιση του μεταβολισμού και του ανοσοποιητικού συστήματος, προκειμένου να διατηρηθεί η σωστή λειτουργία του σώματος.

Οργανα του πεπτικού συστήματος

Το πεπτικό σύστημα αποτελείται από όργανα που επιτρέπουν την κατάποση του φαγητού ή του ποτού και κατά μήκος της απορρόφησης βασικών θρεπτικών ουσιών για την καλή λειτουργία του οργανισμού. Αυτό το σύστημα εκτείνεται από το στόμα μέχρι τον πρωκτό και τα συστατικά του όργανα είναι:

1. Στόμα : υπεύθυνος για τη λήψη τροφής και μείωση του μεγέθους των σωματιδίων έτσι ώστε να μπορεί να αφομοιωθεί και να απορροφηθεί ευκολότερα, εκτός από την ανάμειξή του με το σάλιο.
2. Οισοφάγος : υπεύθυνος για τη μεταφορά τροφίμων και υγρών από τη στοματική κοιλότητα στο στομάχι.
3. Στομάχι : διαδραματίζει βασικό ρόλο στην προσωρινή αποθήκευση και την πέψη των φαγητών που καταναλώνονται.
4. Το λεπτό έντερο : υπεύθυνο για το μεγαλύτερο μέρος της πέψης και απορρόφησης των τροφίμων και λαμβάνει τις εκκρίσεις του παγκρέατος και του ήπατος, οι οποίες βοηθούν αυτή τη διαδικασία.
5. Μεγάλο έντερο : εδώ συμβαίνει η απορρόφηση νερού και ηλεκτρολυτών. Αυτό το όργανο είναι επίσης υπεύθυνο για την προσωρινή αποθήκευση τελικών προϊόντων της πέψης που χρησιμεύουν ως μέσο βακτηριακής σύνθεσης ορισμένων βιταμινών.
6. Ευθεία και πρωκτός : είναι υπεύθυνοι για τον έλεγχο της αφόδευσης.

Εκτός από τα όργανα, το πεπτικό σύστημα αποτελείται από διάφορα ένζυμα που εγγυώνται τη σωστή πέψη των τροφίμων, τα κυριότερα από τα οποία είναι:

• Σιαλική αμυλάση ή πτυλάλη, η οποία υπάρχει στο στόμα και είναι υπεύθυνη για την αρχική πέψη του αμύλου.
• Η πεψίνη, που είναι το κύριο ένζυμο στο στομάχι και είναι υπεύθυνη για την αποικοδόμηση πρωτεϊνών.
• Η λιπάση, η οποία είναι επίσης παρούσα στο στομάχι και προάγει την αρχική πέψη των λιπιδίων. Αυτό το ένζυμο εκκρίνεται επίσης από το πάγκρεας και εκτελεί την ίδια λειτουργία.
• Τρυψίνη, η οποία βρίσκεται στο λεπτό έντερο και οδηγεί στην αποικοδόμηση λιπαρών οξέων και γλυκερόλης.

Οι περισσότερες από τις θρεπτικές ουσίες δεν μπορούν να απορροφηθούν στη φυσική τους μορφή λόγω του μεγέθους τους ή του γεγονότος ότι δεν είναι διαλυτές. Έτσι, το πεπτικό σύστημα είναι υπεύθυνο για το μετασχηματισμό αυτών των μεγάλων σωματιδίων σε μικρότερα και διαλυτά σωματίδια ικανά να απορροφούνται γρήγορα, η οποία οφείλεται κυρίως στην παραγωγή διαφόρων πεπτικών ενζύμων.

Πώς γίνεται η πέψη

Η πεπτική διαδικασία αρχίζει στην κατάποση τροφίμων ή ποτών και τελειώνει στην απελευθέρωση των περιττωμάτων. Η πέψη με υδατάνθρακες αρχίζει στο στόμα, ακόμη και αν η πέψη είναι ελάχιστη, ενώ η πέψη των πρωτεϊνών και των λιπιδίων αρχίζει στο στομάχι. Το μεγαλύτερο μέρος της πέψης υδατανθράκων, πρωτεϊνών και λιπών συμβαίνει στο αρχικό τμήμα του λεπτού εντέρου.

Ο χρόνος πέψης των τροφίμων ποικίλλει ανάλογα με τον συνολικό όγκο και τα χαρακτηριστικά των τροφών που καταναλώνονται και μπορεί να διαρκέσει έως 12 ώρες για κάθε γεύμα, για παράδειγμα.

1. Πέψη στην στοματοφαρυγγική κοιλότητα

Στο στόμα, τα δόντια συνθλίβουν και συνθλίβουν το φαγητό που καταναλώνεται σε μικρότερα σωματίδια και το σχηματισμένο κέικ φαγητού υγραίνεται με σάλιο. Επιπλέον, υπάρχει απελευθέρωση ενός πεπτικού ενζύμου, η σιαλική αμυλάση ή το πτυλάλη, η οποία αρχίζει την πέψη του αμύλου που συνιστά τους υδατάνθρακες. Η πέψη αμύλου στο στόμα με τη δράση της αμυλάσης είναι ελάχιστη και η δράση της παρεμποδίζεται στο στομάχι λόγω της παρουσίας όξινων ουσιών.

Ο βόλος των τροφίμων διασχίζει τον φάρυγγα, υπό εθελοντικό έλεγχο, και ο οισοφάγος, κάτω από ακούσιο έλεγχο, φθάνει στο στομάχι, όπου αναμιγνύεται με γαστρικές εκκρίσεις.

2. Πέψη στο στομάχι

Στο στομάχι, οι παραγόμενες εκκρίσεις είναι πλούσιες σε υδροχλωρικό οξύ και ένζυμα και αναμειγνύονται με τρόφιμα. Με την παρουσία τροφής στο στομάχι, η πεψίνη, η οποία είναι ένα από τα ένζυμα που υπάρχουν στο στομάχι, εκκρίνεται στην αδρανή της μορφή (πεψίνη) και μετατρέπεται σε πεψίνη με τη δράση υδροχλωρικού οξέος. Αυτό το ένζυμο παίζει βασικό ρόλο στη διαδικασία της πέψης των πρωτεϊνών, αλλάζοντας το σχήμα και το μέγεθος του. Εκτός από την παραγωγή πεψίνης, υπάρχει επίσης η παραγωγή, σε μικρότερη ποσότητα, λιπάσης, η οποία είναι ένα ένζυμο υπεύθυνο για την αρχική αποικοδόμηση των λιπιδίων.

Οι γαστρικές εκκρίσεις είναι επίσης σημαντικές για την αύξηση της διαθεσιμότητας και της εντερικής απορρόφησης της βιταμίνης Β12, του ασβεστίου, του σιδήρου και του ψευδαργύρου.

Μετά την επεξεργασία του τροφίμου μέσω του στομάχου, η τροφή bolus απελευθερώνεται σε μικρές ποσότητες στο λεπτό έντερο σύμφωνα με συστολές του στομάχου. Στην περίπτωση των υγρών γευμάτων, η γαστρική κένωση διαρκεί περίπου 1 έως 2 ώρες, ενώ για τα στερεά γεύματα διαρκεί περίπου 2 έως 3 ώρες και ποικίλει ανάλογα με τον συνολικό όγκο και τα χαρακτηριστικά του τροφίμου που καταναλώνεται.

3. Πέψη στο λεπτό έντερο

Το λεπτό έντερο είναι το κύριο όργανο της πέψης και απορρόφησης των τροφίμων και των θρεπτικών ουσιών και χωρίζεται σε τρία μέρη: δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα και ειλεός. Στο πρώιμο τμήμα του λεπτού εντέρου, η πέψη και η απορρόφηση του μεγαλύτερου μέρους του τροφίμου που λαμβάνεται οφείλεται στη διέγερση της παραγωγής ενζύμων από το λεπτό έντερο, το πάγκρεας και την ίδια τη χοληδόχο κύστη.

Η χολή εκκρίνεται από το ήπαρ και τη χοληδόχο κύστη και διευκολύνει την πέψη και την απορρόφηση λιπιδίων, χοληστερόλης και λιποδιαλυτών βιταμινών. Το πάγκρεας είναι υπεύθυνο για την έκκριση των ενζύμων που είναι σε θέση να αφομοιώσουν όλα τα κύρια θρεπτικά συστατικά. Τα ένζυμα που παράγονται από το λεπτό έντερο μειώνουν τους υδατάνθρακες μικρού μοριακού βάρους και τα πεπτίδια μεσαίου και μεγάλου μεγέθους, επιπλέον των τριγλυκεριδίων που αποικοδομούνται σε ελεύθερα λιπαρά οξέα και μονογλυκερίνες.

Το μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας πέψης ολοκληρώνεται στο δωδεκαδάκτυλο και στο άνω νήστιδα και η απορρόφηση των περισσότερων θρεπτικών συστατικών είναι σχεδόν πλήρης κατά τη στιγμή που το υλικό φθάνει στο μέσο της νήστιδας. Η είσοδος μερικώς αφομοιωμένων τροφών διεγείρει την απελευθέρωση αρκετών ορμονών και συνεπώς ενζύμων και υγρών που παρεμποδίζουν τη γαστρεντερική κινητικότητα και κορεσμό.

Σε όλο το λεπτό έντερο σχεδόν όλα τα μακροθρεπτικά συστατικά, οι βιταμίνες, τα μέταλλα, τα ιχνοστοιχεία και τα υγρά απορροφώνται πριν φθάσουν στο παχύ έντερο. Το κόλον και το ορθό απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου υγρού από το λεπτό έντερο. Το κόλον απορροφά τους ηλεκτρολύτες και μια μικρή ποσότητα θρεπτικών στοιχείων που απομένουν.

Οι υπόλοιπες ίνες, τα ανθεκτικά άμυλα, η ζάχαρη και τα αμινοξέα ζυμώνται από το περίγραμμα των παχέων εντέρων του παχέος εντέρου, με αποτέλεσμα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας και αέριο. Τα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας συμβάλλουν στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του βλεννογόνου, απελευθερώνουν μικρή ποσότητα ενέργειας από μερικούς από τους υδατάνθρακες και τα υπόλοιπα αμινοξέα και διευκολύνουν την απορρόφηση του αλατιού και του νερού.

Τα εντερικά περιεχόμενα χρειάζονται 3 έως 8 ώρες για να φτάσουν στην ιλεοκεκαλική βαλβίδα, η οποία χρησιμεύει για τον περιορισμό της ποσότητας του εντερικού υλικού που περνά από το λεπτό έντερο στο παχύ έντερο και εμποδίζει την επιστροφή του.

Τι μπορεί να επηρεάσει την πέψη

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν τη σωστή πέψη της πέψης, με συνέπεια την υγεία του ατόμου. Μερικοί από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την πέψη είναι:

• Η ποσότητα και η σύνθεση του φαγητού που καταναλώνεται, διότι ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του τροφίμου, η διαδικασία της πέψης μπορεί να είναι ταχύτερη ή βραδύτερη, πράγμα που μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση κορεσμού, για παράδειγμα.
• Ψυχολογικοί παράγοντες όπως η εμφάνιση, η οσμή και η γεύση των τροφίμων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι αυτές οι αισθήσεις αυξάνουν την παραγωγή σάλιου και τις εκκρίσεις του στομάχου, εκτός από το ότι ευνοούν τη μυϊκή δραστηριότητα της SGI, προκαλώντας ότι τα τρόφιμα είναι λίγο αφομοιώσιμα και απορροφημένα. Στην περίπτωση των αρνητικών συναισθημάτων, όπως ο φόβος και η θλίψη, για παράδειγμα, συμβαίνει το αντίστροφο: υπάρχει μείωση στην απελευθέρωση των γαστρικών εκκρίσεων καθώς και μείωση των περισταλτικών κινήσεων του εντέρου.
• Το πεπτικό μικροβιακό, το οποίο μπορεί να παρεμβληθεί λόγω της χρήσης αντιβιοτικών φαρμάκων, προκαλώντας βακτηριακή αντίσταση ή καταστάσεις που οδηγούν σε μειωμένη παραγωγή υδροχλωρικού οξέος μέσω του στομάχου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε γαστρίτιδα.
• Η επεξεργασία τροφίμων, καθώς ο τρόπος κατανάλωσης της τροφής μπορεί να επηρεάσει την ταχύτητα της πέψης. Τα μαγειρεμένα τρόφιμα συνήθως χωνεύονται γρηγορότερα από αυτά που καταναλώνονται ακατέργαστα, για παράδειγμα.

Εάν παρατηρήσετε ένα σύμπτωμα σχετικό με το γαστρεντερικό σύστημα, όπως υπερβολικό αέριο, καούρα, αίσθημα κοιλιακής φούσκας, δυσκοιλιότητα ή διάρροια, για παράδειγμα, είναι σημαντικό να πάτε στον γαστρεντερολόγο για να προσδιορίσετε την αιτία των συμπτωμάτων και ξεκινήστε την καλύτερη θεραπεία.